„Það er draumur þinn jörð“
Ljóð og sögur úr Flóanum og frá fleiri stöðum
Útg. Heimili og menntir ehf. — Selfossi 2010
Formáli útgefanda
bls. 4–5
Formáli útgefanda Brynjólfur Guðmundsson fæddist árið 1926 á bænum Kolsholtshelli í Villingaholtshreppi í Árnessýslu. Hann var 5. í röðinni af 6 börnum foreldra sinna þeirra Guðmundar Kristins Sigurjónssonar og Mörtu Brynjólfsdóttur en þau voru ábúendur jarðarinnar. Brynjólfur ólst upp við dagleg sveitastörf og vann að búi foreldra sinna. Hann lauk barnaprófi frá barnaskóla sveitarinnar sem var farskóli sem starfræktur var í Hróarsholti og í Vesturbænum í Kolsholti, kennt hálfan mánuð á hvorum stað. Kennari var Jón Konráðsson úr Skagafirði. Brynjólfur kvæntist Arndísi Erlingsdóttur frá Galtastöðum í Gaulverjabæjarhreppi árið 1952 og hófu þau búskap ásamt foreldrum Brynjólfs í Kolsholtshelli. Þar bjuggu þau til ársins 1956 er þau fluttust að Galtastöðum og tóku við búinu þar. Á Galtastöðum bjuggu þau til ársins 1990 er þau fluttu til Selfoss. Brynjólfur og Arndís eiga tvo syni: Erling f. 1952 og Ragnar f. 1961. Brynjólfur var í húsnefnd félagsheimilisins Félagslundar í Gaulverjabæjarhreppi í 20 ár og lengi formaður nefndarinnar. Þegar Félagslundur var stækkaður gegndi húsnefndin einnig hlutverki byggingarnefndar. Brynjólfur var eitt sinn kjörinn varamaður í hreppsnefnd Gaulverjabæjarhrepps, hann var ritari ungmennafélagsins Vöku í Villingaholtshreppi í smátíma og var stofnandi og formaður í Sauðfjárræktarfélagi Gaulverjabæjarhrepps. Eftir að búskap lauk og meðan heilsa Brynjólfs leyfði fóru þau Arndís í ferðir til Evrópulanda, Bandaríkjanna þar sem Guðmundur bróðir Arndísar bjó og eina ferð til Kanada. Brynjólfur fór einnig með Ragnari syni sínum og fjölskyldu hans til Filippseyja árið 2004. Ljóð og sögur Brynjólfs endurspegla lífið og stemninguna í sveitinni og er náttúra Flóans með sínum fagra og víða fjallahring oft bæði uppspretta og meginviðfangsefni frásagnarinnar. Það sem hér birtist er úrval af efni eftir Brynjólf og hefur það allt birst áður á bloggsíðum netsins á síðustu árum. Ljóðið Við Kárahnúka birtist áður í Lesbók Morgunblaðsins og sagan Minningabrot frá stríðsárum birtist áður í tímaritinu Heima er bezt. Í desember 2010. Ragnar Geir Brynjólfsson.
Það er draumur þinn jörð
bls. 6
Það er draumur þinn jörð Þú frostharða nótt þín héluðu strá drjúpa höfði svo hljótt yfir fannhvítan svörð þín dúnmjúka mjöll mun þiðna í vor þá vaxa ný strá það er draumur þinn jörð Eftir frostharða nótt eg horfi á þig strá mig dreymdi svo rótt minn draumur var þrá Aths. Brynjólfs: Þetta ljóð er tileinkað afa mínum Brynjólfi og ömmu minni Guðríði.
Minning
bls. 7
Minning Ég lék mér að leggjum við vegginn þennan vordag Það glymur í beislum og hófatraðk heyrist þegar höfðingjar stíga af baki við kotbæinn Það er gengið með girðingum gengið um heygarð og húsin drjúpa höfði í lotningu fyrir úttektarmönnunum Ég hlustaði hljóður á klið vorsins þetta kvöld (1989)
Við Kárahnúka
bls. 8
Við Kárahnúka Örlagavindar blása um Kárahnjúka. Sprenging í myrkvuðu gljúfrinu Hamrarnir hrynja Tár næturinnar falla í ána Óður Gljúfursins heyrist ekki Regnbogar í fossúðum hverfa Blærinn hvíslar að hreindýrum grágæsum og smáfuglum Farið annað því flóðið kemur Stormurinn kom með fíngerðu leirfoki Brandi var brugðið á blóðrjótt lyngið Bárur á vatninu hvítar í faldinn Mórauð ströndin því landinu blæðir Mín hrópandi rödd út yfir vatnið Hvað er glatað (13.3. 2003) Ljóðið birtist áður í Lesbók Mbl.
Á skinnaslóðinni
bls. 9
Í Gimli í Kanada Konan í bláa kjólnum hvíslar að mér Talar þú íslensku Ég kom alla leið til að dansa við þig einn dans og tala nokkur orð á íslensku Hún hvíslar aftur berðu kveðju mína til fossanna fjallanna dalanna heima Hér segjum við alltaf heim til Íslands (Ágúst 2002) Á skinnaslóðinni Frá Winnipeg drógu sveittir uxar þunga vagna óveðursský við sjóndeildarhring þreyttir menn í heitu sólskini Myrka nótt más og gufa úr nösum uxanna Að morgni haldið af stað í mildu sólskini (Ágúst 2002)
Í Gimli í Kanada
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Gamlir leikstaðir
bls. 10
Gamlir leikstaðir Sandbergið Hulduhóll Kúalá Mosasteinn Sem var barinn með hömrum lítilla barna þar til hann skalf Lindin í brekkunni sem enn rennur um túnið Spjallasól grafin í grónu túni Nú sjást ekki lengur kóngulóarvefir í hrossapunti eða fiðrildi á ágústkvöldi Mýrin sundurskorin lífríki dautt Óðinshani kría keldusvín farið fúamýrin tún. (2002.) Aths. útg. Spjallasól er nafn á brekku í landi Kolsholtshellis í Flóa. Hún er við veginn heim að bænum. Þar var gott skjól og háar þúfur þar sem börnin á bænum léku sér.
Vetrarblóm
bls. 11
Vetrarblóm Frostrós á ís útsprungin breiðir út blöð sín á ísinn Ég skautaði á ísnum gerði rispur í blöð þín vetrarblóm Nú geymi ég gömlu skautana mína á safni (28.1.2006) Til stjörnunnar Fegurð myrkursins horfir til mín af heiðum himni Og þú litla stjarnan mín sem færist niður á vesturhimni Eg horfi á þig einn í myrkrinu (1984)
Til stjörnunnar
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Heimsókn
bls. 12
Heimsókn Afi komdu sestu hjá mér. Hér er bókin hvað er að frétta? Hér er mús með litla fætur. Hér er líka villisvínið. Hér er stokkönd, sjáðu skeiðönd. Líka er hér skúfönd, straumönd. Sjáðu spóa líka starra. Hér er lítill snjótittlingur. Sjáðu skötu og skötuselinn. Og krókódíllinn er hér líka. Sjáðu ýsu, líka lýsu. Lýri er hérna, langa - keila. Hér er ljónið, sebra og api. Pokadýrið padda og panda. Hér er hundur, hestur, krummi. Maríuhænan komd 'og og sjáðu. Litlir fingur fletta bókum. Litlir fætur á gólfi tifa. Bless þið verið blíðu strákar. Með dökkbrún augu, svarta lokka. (2000)
Lóan
bls. 13
Lóan Kveður lóa um kvöldin löng kliðmjúk er í sinni Gaman er að geta söng gefið náttúrunni Ef þú værir ein hjá mér upp í himnasalnum Gaman væri að gefa þér gull úr heiðardalnum (1985)
Við Reynisdranga
bls. 14
Við Reynisdranga Kemur aldan klettinn við kalt er brim í faldinn. Þú sækir afla á sjávarmið sértu illa haldinn. (2009) Frostnótt Sólin kemur upp fyrir norðan Heklu og þýðir héluna Glitrandi regnbogar dansa á fallandi laufi Morgunn (2003) Á ferð með kvæðamannafélaginu Iðunni Klingir hér í kyrrðinni. Kliðmjúkt lag frá klukkunni. Kveða lög í kirkjunni. Kvæðafólk frá Iðunni. Úr ferðalagi til Siglufjarðar með kvæðamannafélaginu Iðunni. (2000)
Frostnótt
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Á ferð með kvæðamannafélaginu Iðunni
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Gengið um fjöruna
bls. 15
Gengið um fjöruna Ég geng um fjöruna á blöðruþanginu Bárurnar koma hver af annarri með drifhvítan faldinn Vefja sterkum örmum sínum um glerhálar klappir Gefa landinu leikföng sín sprek og skeljar Börn landsins byggja kastala og borgir í sandinum sem vefja um sig birtu frá sindrandi norðurljósum Hverfa í háum röstum og dynjandi brimgný (Október 2002)
Fegurð Flóans
bls. 16
Fegurð Flóans Í blautri mýrinni hefur blómflóran drukkið í sig daggardropa næturinnar Fuglasöngur Andardráttur jarðarinnar í heitri lognmollu morgunsins Síðdegis útræna af hafinu Léttar bylgjur loftsins vagga puntstráum Hillingar til hafsins Óráðin vindský á austur og vesturfjöllum Myndsalur fjallahringsins Fegurð Flóans fullkomin (2002)
Grænland
bls. 17
Grænland Grænland því grætur þú tár þín eru stór hvít og frosin þau falla í djúp hafsins og eru þín landvörn Grænland þú verður stöðugt að gráta (1993) Bylgjandi gras Áður var bylgjandi gras fljúgandi fuglar líf við fætur mína Nú glymur stafur minn á malbikinu Hörðu köldu malbikinu þar sem haustlaufin frjósa (2004)
Bylgjandi gras
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Ásbúðir
bls. 18
Ásbúðir Borgarís skammt frá Konungur íshallarinnar andar köldu á landið þoka breiðist yfir ströndina Kvöldganga fjörugrjótið syngur við fætur okkar Hafið leikur undir sinn þunga óð við sker og klappir Kollur á eggjum blikar við bakkann bíða eftir að ungar gári vatnið Í fjarlægð gagg í lágfótu bíður færis að færa björg í bú Ásbúðir töfraland náttúrunnar á Skaga (Júní 2005)
Skýjaglópar
bls. 19
Skýjaglópar Til okkar sem sjá myndlausa skugga af skýjum svífa til jarðar sjáum náttúruna öðruvísi Búum til ljóð um haf himin vindinn ástina svik dauða drauma vöknum í morgunroðanum Eigum samleið stutta stund einginn sá okkur koma einginn fara við erum skýjaglópar (24.12.2005)
Hekla 1980
bls. 20
Heilræði Þú situr við gluggann og hlustar Horfir á fegurð og frelsið En vert þú ei fjötraður fangi þíns hugar þú finnur leið til að gleyma (1983) Hekla 1980 Hekla miklar eru þínar fæðingahríðir að þriðja barninu á þessari öld En Krafla hví verður þú svo oft léttari Hver er faðirinn Og í þungri stunu frá Heklu heyrði ég svarið Ómar Ragnarsson flaug yfir (1980)
Heilræði
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Morgunroði
bls. 21
Morgunroði Svö fögur var blandan af skýjum birtu og rökkri að svanurinn fagri flaug syngjandi en gætti sín ekki á rafstreng sem lá yfir flóðið Söngurinn þagnar hann örendur svífur til jarðar Gargandi vargar um kvöldið þeir gráðugir rífa til hjartans (1982)
Sumarnóttin
bls. 22
Sumarnóttin Ég geng út í sumarnóttina Bæirnir fljóta í dalalæðunni Og heim aftur rek ég spor mín í döggvotu grasinu Því kýrin var borin og krían vöknuð Minning um heim einnar nætur (1979) Vindurinn hvíslar Ég hvísla ljóði að vindinum og vindurinn strýkur hár þitt og hvíslar að þér ljóði sem gleymist (2004)
Vindurinn hvíslar
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Í Flatey
bls. 23
Í Flatey Fagra ský morgunroðans fær hugur minn far með þér til Flateyjar Þar sem Hannes og Gísli féllu að fótum Freysgoðs og drukku sem óðir væru af Óðrera og ljóð þeirra runnu hratt út í bláan Breiðafjörðinn þú fagra ský morgunroðans oft fær hugur minn far með þér til Flateyjar (1987)
Frostrós
bls. 24
Frostrós Ég ligg lítill drengur í gömlu baðstofunni horfi á kvistina í súðinni taka á sig margskonar myndir Fjöll tröll og álfa ævintýraheimur á baðstofusúðinni Laufblað á glugga Ég rís upp til að taka það af Finn aðeins kalt gler Rétt seinna Fullkomin frostrós með puttafar á einföldu gleri Tvöfalt gler engin frostrós (Des. 2002)
Mynd
bls. 25
Mynd Mynd mín liggur marflöt á botni tjarnarinnar Hreyfist sem tíbrá þegar golan strýkur vatnsflötinn Hverfur þegar ég geng burt (1999) Aths. útg. Ljóðið birtist með minnigargrein um Jóhann Guðmundsson bróður Brynjólfs í Morgunblaðinu 27. febrúar 1999. Blekking Enn í kvöld drekkum við af þessum barmafulla bikar og teigum þína skál Blekking (2001)
Blekking
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Lönd minninganna
bls. 26
Dagurinn Fagra nótt eg var hjá þér og stjörnum þínum Bláa haf eg var með þér og bárum þínum þú fagra tré eg faldi mig í laufi þínu uns dagur rann (1995) Lönd minninganna Ég hlusta á þig ganga léttum fótum um lönd minninganna í draumi Hvar varst þú (2003) Kvöld við sundin Dimmrauð ský speglast í lygnum sjónum Haf og himinn verða eitt í logandi sólskini Við sundin bláu (Október 2002)
Kvöld við sundin
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Dagurinn
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Ferðasaga
bls. 27
Ferðasaga Minn fyrsti bar hann var á bökkum Rín Á bökkum Dónár drakk ég eðalvín Á bökkum Rauðár mest mig hefur þyrst Á bökkum Mósel hef ég vínið kysst Við ána Inn þar leit ég barinn minn Líka sá ég bar við Pódalinn Við ána Tíber teygað ölið var Við Ölfusána aldrei sat á bar (2002)
Flogið til Íslands
bls. 28
Flogið til Íslands Yfir Grænlandi í ellefu kílómetra hæð Skýhnoðrar við sjóndeildarhring Ég horfi niður á morgunroðann Mörg glitrandi augu sólarinnar bak við blóðrauð ský Mjúkir armar sólstafanna vefja sig um gil og gljúfur jökulsins Lending á Íslandi í glampandi sólskini (Október 2002) Til fjallkonunnar Fjallkona Ég vakna og finn heitar lindir hjarta þíns streyma til mín og finn frið í stríðandi heimi (1998)
Til fjallkonunnar
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Vetur
bls. 29
Vetur Ég geng móti vetrarkuldanum Á ferð minni bý ég til ljóð Þau lyfta mér til skýjanna til Norðurljósanna og stjarnanna Þau gefa vængjum mínum kraft til að svífa um heiminn og gleyma Ferð mín er á góðum tíma þegar ég kem aftur finn ég spor mín í snjónum (2004)
Draumur við lækinn
bls. 30
Draumur við lækinn Hér ertu litli lækur sem rennur í brekkunni niður að ánni Hestar mínir svala þorsta sínum ég halla mér að þúfu Þú stækkar og verður á sem rennur í gljúfrum með háa fossa straumköst regnboga Grænir hyljir með grónum bökkum Flugeldar draumsins í ljúfum svefni Hestar mínir toga í tauminn Nú ertu bara lítill lækur sem rennur í brekkunni niður að ánni. (2004)
Við Gardavatnið
bls. 31
Klukkurnar hringja Ég hlusta á þig ganga léttum fótum um lönd minninganna í draumi Hvar varst þú (2003) Við Gardavatnið Hér eru fjöllin mjög há og myrkrið svo svart En Venus skín skært í Rómverskri nótt. Minn hugur flaug hátt yfir fjöll yfir ský. Þar sem norðurljós skær lýsa upp íslenska nótt. (2004)
Klukkurnar hringja
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Alpafjöllin
bls. 32
Vindharpan Vindurinn leikur á hörpu sína við ósa árinnar Blágrænn sjórinn og áin dansa á sandinum Stundum villtan dans sporlaust á svörtum sandinum. (2002) Alpafjöllin Tignir tindar snæviþaktir ró þar sem Alparós fellir blöð sín í klettaklifi Golan strýkur rauðbirknar marglitar hlíðar og haustlitað hár ferðamanns í fjallaskarðinu. (2004)
Vindharpan
Sjá texta á sömu blaðsíðu og næsti kafli hér fyrir ofan.
Á ferð í Texas
bls. 33
Á ferð í Texas Við vorum ferðamenn í framandi landi. Hátt á himni kolsvart ský. Eins og eldgos frá Heklu væri hún hér undir. Sól ekki sest samt sjást ekki ljósin í borginni. Myrkur. Svarta skýið er komið steypiregn. Leiftrandi eldingar skera loftið Brennisteinslykt stormurinn æðir um götur og torg. Glerbrotum rignir úr húsunum háu. Vegskilti brotna. Bílarnir stoppa því brimrót er komið af himninum. Við vorum skrefi á undan skýstrokknum mikla. Það dóu fjórir í Dallas. (2000)
Haust 1-2
bls. 34
Haust (2) Fuglarnir fljúga til hafsins Enn er smalað af heiðum Rauð rennur áin til sjávar Haustið er komið til landsins Eg kem hér í dag til að kveðja eg kem kannski aftur með vorið (2004) Haust (1) Regnúði dag eftir dag skrautleg fiðrildi í mildu haustlofti Gul og rauð laufin falla af trjánum Fiðrildin og laufin leikfang vindanna Farfuglar bíða á nöktum greinum Norðanhljóð komið í ána Fuglarnir fóru í nótt (September 2002)
Rjúpan
bls. 35
Rjúpan Þegar sólin gægðist yfir austurfjöllin Var jörðin komin í jólakjólinn sinn drifhvíta Og mosinn efst í fjallinu búinn að draga hvíta sæng upp fyrir höfuð Rjúpan kúrir í kjarrinu Klettarnir horfa á manninn nálgast Aftur til baka liggja spor hans með blóðdropum á kjólfaldinum drifhvíta Hann var aðeins að ganga til rjúpna og njóta lífsins (Mars 2003)
Ljóð frá Filippseyjum
bls. 36–40
Filippseyjar Ísland Græn fjöll Brún augu Svart hár Dimm nótt Blá fjöll Blá augu Ljóst hár Björt nótt (2004) Frá Filippseyjum 1 Þessi djúpi litur í dimmrauðum skýjum Vindurinn blæs á blöð pálmanna sem blakta eins og vængir Og landið flýgur með mig á vængjum pálmanna inn í dimmrautt ský morgunroðans við sólarupprás (2004) Frá Filippseyjum 3 Dimm nótt stjörnuhiminn - Heillandi Brún augu fólksins - Laðandi Grænn litur landsins - Lokkandi Landið sjálft - Töfrandi (2004) Frá Filippseyjum 2 (Gönguferð á Ulingfjall) Ég geng lengra og lengra upp brekkuna Horfi á grænar hlíðar fjallsins alveg upp á topp Niður í dalinn dimmgrænan litina í gljúfrinu Ég heyri landið hvísla við hvert skref: Komdu lengra! Ég er alveg að hverfa í gilið dimmgræna þá heyri ég kallað: Afi hvert ertu að fara? Snúðu við! Frá Filippseyjum 4 Þetta land dregur mig til sín lengra inn í dimmgræna litinn Þessi litur er að trufla mig kemst ekki frá honum Ég vaki í honum sofna í honum dreymi í honum Hann fylgir mér heim (2004) Frá Filipsseyjum 5 Nokkur laufblöð fallin til jarðar fölnuð Rósir á stalli útsprungnar Á morgun allt eins Nema við erum farin (2004) Frá Filippseyjum 6 Ég geng niður í dalinn Hverf langt í græna litinn Sest við tréð horfi á eplin banana, hnetur á trjánum Var Eden hér sit ég við tré skilnings og visku í landinu græna Var Eva brún með svart hár svört augu Adam hvítur með ljóst hár blá augu Enn eru eplin rauð safarík sæt freistandi (2004) Frá Filippseyjum 7 Suðræna hafið sendir bárur sínar að ströndinni sem dansa við svartan sandinn Ég dansaði við brúnu konuna með svörtu augun í heitum sandinum Á Suðurhafseyjum (2004) Frá Filippseyjum 8 Þessi mýkt í græna landinu þegar húmar Ég heyri í öldum hafsins og blöðum trjánna þau hvísla Komdu aftur Og í börnum landsins Kemurðu aftur (2004)
Kvöld á Mallorka
bls. 41
Kvöld á Mallorka Kvöldroðinn kveður á bak við vesturfjöllin Vindurinn vaggar greinum á trjátoppunum Skordýrin hefja sinn kvöldsöng Hafið kveður sinn þunglyndisóð og sléttar spor mín í sandinum Ég hverf í land drauma minna og vona. (2003)
Til næturinnar
bls. 42
Til næturinnar Stjörnubjört nótt leiftrandi norðurljós í mánaskini Spor mín í snjónum sem hverfa Dimma nótt svart hár þitt Blá augu þín stjörnur Tár þín regnið sem féll á götu mína Norðurljós roðinn í kinnum þínum Svala nótt eg vakna hjá þér og heyri fljótið leika lög við bakka sína Blærinn andar á háls minn og hlustar hvar hjarta slær Svartur fugl flýgur frá hömrunum háu Rykið það fýkur af götunum gráu Nótt þú ert horfin með augun þín bláu (2003)
Haustnætur
bls. 43
Haustnætur Nóttin læðist yfir landið, lítill þytblær aðeins heyrist. Áin kveður líka lögin, létt og blítt við bakka sína. Bjarmar fyrir björtum degi. Báran kveður lög við sandinn. Blómin anga blíðum ilmi. Bláar stjörnur blika um nætur. Hallar sumri haust er komið. Horfir til mín hálfur máni. Norðurljósin leiftra líka. leiða mig í draumalandið. (2000)
Hestar Jóns í Vatnsholti
bls. 44–51
Hestar Jóns í Vatnsholti Móðurbróðir minn, Jón Brynjólfsson bóndi í Vatnsholti í Villingaholtshreppi var mesti hestamaður sem ég hef kynnst um ævina. Hann gat róað alla hesta sem hann kom nálægt. Hann talaði við þá, sagði alltaf „klárinn minn, því læturðu svona, vertu nú góður!“ Marga hesta tamdi ég með aðferð Jóns. Mósi Jón átti móalóttan hest, með svart fax og tagl, mjög fallegan sem hann kallaði Mósa, undan Skarðs Nasa. Mósi var ekki stór, tæplega meðalhestur en var eldfjörugur og fallegur. Mér fannst alltaf gaman að sjá Jón á Mósa. Ef hestur og maður geta orðið eitt þá var það Jón og Mósi. Þennan fjöruga hest tamdi Jón fyrir vagn og sláttuvél. Þó Mósi væri rólegur Sögur fyrir vagninum var alltaf eitthvert leiftur í augum Mósa. Þegar Kolsholtsvegurinn var lagður var mölin keyrð á hestvögnum, 1-2 vagnar frá hverjum bæ. Venjulega voru hafðir tveir vagnar saman og einn strákur teymdi. Ég fór upp í malargryfju af forvitni, því ég þótti ekki nógu gamall til að vera kúskur eins og það var kallað. Jón kom með Mósa og vagn. Vagnarnir fóru af stað einn af öðrum. Nú var mokað í vagn Mósa. Mér datt í hug að ekki mundi Mósa líka að vera bundinn aftan í annan vagn því hann vildi alltaf vera á undan. Þegar vagninn var fullur sagði Jón allt í einu við mig: „Heyrðu Binni minn, heldurðu að þú viljir ekki teyma Mósa í dag?“ Mér brá við, hafði ekki búist við þessu og sagði: „Heldur þú að ég geti teymt Mósa?“ „Ég veit að það getur þú alveg örugglega“ svaraði Jón. Ég fór til Mósa, tók í tauminn og strauk aðeins um höfuð hans. Hann beygði höfuðið og þefaði af mér frá fótum og upp á höfuð. Þá sagði Jón: „Vertu alveg rólegur drengur minn. Þetta verður allt í lagi hjá ykkur, en þú skalt lofa honum að ráða.“ Við Mósi fórum af stað og allt gekk vel. Ég hélt bara uppi taumnum. Mósi sá um hitt. Þegar búið var að losa vagninn var Mósi mjög snöggur að snúa sér við. Eins þegar komið var með tóman vagninn í malargryfjuna var enginn hestur eins fljótur að snúa sér við. Hann bakkaði af miklum krafti og snarstoppaði á réttum stað. Eftir þennan dag var það mitt verk að teyma Mósa þegar möl var keyrð í veginn. Það var orðin venja hjá okkur Mósa að byrja daginn. Ég klappaði honum, hann þefaði af mér frá fótum og upp á höfuð. Ég sá að Jón fylgdist með okkur en sagði aldrei neitt, en brosti aðeins. Gráni Gráan hest fékk ég hjá Jóni í skiptum. Hann ætlaði að farga honum. Ég held að Jóni hafi fundist gott að láta mig hafa hann. Gráni var fallegur hestur, með svarta fætur og dökkt höfuð. Grána átti ég lengi. Hann var skapgóður, viljugur og þægur. Ég vandi hann fyrir vagn og sláttuvél. Yfir vetrarmánuðina var oft sleðafæri. Þá flutti ég mjólkina á sleða og oft dró Gráni sleðann. Einu sinni þurfti ég að bíða lengi eftir mjólkurbílnum. Þegar ég fór af stað heim tók Gráni snöggan sprett, ég réði ekki við hann og lét mig renna aftur af sleðanum, mér leist ekki á að vera á honum þegar Gráni tæki beygjuna inn á Kolsholtsveginn á svona mikilli ferð. Gráni hélt sprettinum alla leið heim og stóð rólegur við hesthúsdyrnar með sleðann og allt var í lagi. Kolur Einum hestanna í Vatnsholti ætla ég að segja frá. Hann var bleikálóttur, með dökkt höfuð, fax og fætur og var kallaður Kolur. Sigurbjörg dóttir Jóns átti hann. Hún var ljósmóðir í Villingaholtshreppi. Það kom henni því vel að að eiga góðan hest. Kolur var stærri en Mósi og Gráni. Hann var viljugur hestur og þægur. Stundum sá ég Sigurbjörgu fara hratt yfir þegar hún var að sinna sínum ljósmóðurskyldum. Þegar Jón hætti búskap og flutti til Kópavogs ásamt fjölskyldu sinni var Kolur á besta aldri. Nokkrum dögum áður en þau fóru kom Jón með Kol til mín og sagði við mig: „Ég ætla að biðja þig að geyma þennan hest fyrir mig á meðan hann getur lifað, ég get ómögulega fargað honum.“ Ég var undrandi á því trausti sem hann sýndi mér því ég vissi að honum var ekki sma hver var með hans hesta. Hann hélt á svipu og sagði við mig: „Ég ætla að gefa þér þessa svipu sem ég smíðaði sjálfur.“ Ég sagði við Jón: „Á ég að nota hana á hestinn?“ Jón svaraði: „Ég veit að þú notar ekki svipu. Ég væri ekki að gefa þér hana ef svo væri. Svipuna á ég ennþá geymda hjá Ragnari. Kolur reyndist okkur mjög vel. Jón var búinn að temja hann fyrir vagn og sláttuvél, en ég setti hann sjaldan fyrir vagn. Við höfðum nóg af öðrum hestum til þess. Kolur var mjög skemmtilegur hestur, spakur, þægur og börn fóru á bak honum. Hann var ljúfur og góður, en þegar ég fór á bak honum breyttist hann í eldfjörugan hest og var þá oftast eins og mér líkaði best. Einu sinni vorum við að sæta á engjunum og vorum seint að. Hestarnir voru tjóðraðir og orðnir leiðir að bíða eftir okkur. Sigríður systir mín fór á bak Kol. Marteinn sonur Kristínar systur minnar sem var þá 4 eða 5 ára hafði labbað til okkar út á engjar. Kolur vildi rjúka af stað og var eins og kappreiðahestur. Sigríður ætlaði að reiða Matta fyrir framan sig en Kolur sneri sér í hringi. Hún sagði við mig: „Réttu mér strákinn“ Ég sagði: „Ég þori varla að láta hann á bak hjá þér á meðan hesturinn lætur svona.“ „Láttu hann bara koma“ sagði hún. Ég tók Matta og setti hann fyrir framan hana. Þegar Matti var kominn á bak stoppaði Kolur og var alveg rólegur. Hann hætti að ólmast. Þegar þau voru orðin tvö fórum við í rólegheitum heim. Þegar ég sagði Jóni þessa sögu sagði hann: „Ég vissi alltaf að Kolur minn væri skynsamur hestur.“ Veturinn 1951-1952 var mesti snjóavetur sem ég man eftir. Það rigndi og svo fraus og snjóaði alltaf ofan á bleytuna. Venjulegar girðingar voru á kafi í snjó. Á vetrardaginn síðasta var skafrenningur. Hrossin stóðu úti við moðbing sem ég henti fyrir þau. Allt í einu tók Kolur sprett, hljóp út á hóla sem heita Engjahólar og stóðu upp úr snjónum. Öll hrossin tóku sprettinn á eftir honum og stóðu þar hjá honum það sem eftir var dags. Um kvöldið kom hann heim og hópurinn á eftir honum. Ég sagði við foreldra mína að nú myndi verða veðurbreyting fyrst Kolur hegðaði sér svona. Daginn eftir var komin hlý sunnanátt með súld. Ég vil taka fram hér að það var til hús fyrir alla hesta sem við áttum. Að lokum vil ég bæta einni sögu við sem Guðríður systir mín sagði mér. Þetta mun hafa verið vorið 1930. Þá var rjómi fluttur í Rjómabúið við Volalæk. Systur mínar fóru með rjómann. Þær komu við í Vatnsholti, tóku hest með reiðing og brúsum. Kristín sat á hestinum frá Vatnsholti. Hann var léttstígur og kvikur. Guðríður hélt að Stína myndi detta af honum, en all fór vel hjá þeim. Guðríður var 9 ára en Kristín 8. Aldrei heyrði ég Jón tala um að hann ætti góða hesta. Ég sá að stundum mislíkaði honum ef hann sá aðra fara illa að hestum, en hann sagði samt aldrei neitt. Ég veit núna að ég lærði mikið af Jóni um meðferð hesta en ég gerði mér ekki grein fyrir því á yngri árum. Í september 2004.
Sögur af hestum
bls. 52–60
Sögur af hestum Jarpur Jarpan hest áttum við í Helli, mjög duglegan, skapmikinn og viljugan. Hann var taminn fyrir vagn og sláttuvél. Við strákarnir töluðum um að láta þá keppa, Kol og Jarp en við létum þá aldrei gera það því við vissum að báðir vildu verða fyrstir. Oft lét ég Jarp draga sleðann í mjólkurflutningum, þá fékk hann stundum að ráða á heimleiðinni því mér þótti mjög gaman að fara hratt yfir hjarnið. Tvisvar fór ég í fjallferð og var þá með Jarp og Grána. Einu sinni á fjalli komum við seinni part dags með safnið úr Skaftholtsréttum í Skeiðaréttir. Þrír fóru í Hrunaréttir til að sækja Skeiða- og Flóafé. Þegar við komum í Skeiðaréttir fengum við þær fréttir að það væri svo margt fé úr Hrunaréttum að þeir réðu ekki við það þrír. Voru þá 5 eða 6 sendir þeim til aðstoðar. Ég var einn þeirra og fór á Jarp. Þegar við vorum staddir við Sandlæk kom Högni í Laxárdal á eftir okkur. Hann hafði verið með okkur á fjalli. Hann var á rauðum fallegum hesti, viljugum. Hann fór hratt yfir á hröðu brokki og fór fram úr öllum, en við Jarpur vorum fremstir. Högni ætlaði fram úr okkur líka. Ég gaf Jarp lausan tauminn en hann gat farið mjög hratt á brokki án þess að hlaupa upp. Við Högni vorum hlið við hlið, en alltaf var Jarpur hálslengd á undan. Við fórum hratt upp alla Sandlækjarmýri yfir Laxárbrú, en í brekkunni við Hólakot fór hestur Högna að dragast aftur úr. Þá kallaði Högni til mín og sagði: „Heyrðu Brynjólfur, eigum við ekki að stoppa, við erum orðnir svo langt á undan.“ Ég sagði það sjálfsagt. Þegar Högni fór af baki sagði hann: „Það er ekki hægt að segja að Flóamenn séu allir illa ríðandi.“ Jarpur var fljótur að hlaupa og aldrei sá ég hest sem hafði við honum. Eitt sumarkvöld var unga fólkið úr Kolsholtshverfinu að fara á íþróttaæfingu út við Hróarsholtskletta. Allir voru á hestum. Það hafði rignt um daginn og allar götur blautar. Ég var á Jarp og var með þeim fremstu. Þá kom Magnús í Flögu á fjörugum hesti og fór mikinn. Hann fór fram úr öllum en þegar kom að okkur tók Jarpur kipp og ég réði ekkert við hann. Magnús var skammt á eftir og fékk drulluna yfir sig. Ég reyndi eins og ég gat að stoppa Jarp en án árangurs. Við stoppuðum ekki fyrr en heima á hlaði í Flögu. Þegar við fórum af baki var Magnús mjög drullugur í framan. Ég sagði við Magnús: „Fyrirgefðu, ég réði ekkert við hestinn.“ Hann sagði: „Ég réði ekkert við minn heldur.“ Venja var að fara með hryssur í stóðhestagirðinguna í Yrpuholti. Stundum voru margir í hóp og var oft farið hratt yfir. Kvöld eitt var ég með í för þegar nokkuð stór hópur var á leið í girðinguna. Við áttum um einn kílómetra ófarinn að hliðinu. Þá bar þar að Sigurð í Kolsholti á bleikri hryssu sem hafði orðið fyrst á kappreiðum Sleipnis við Hróarsholtskletta helgina áður. Hann hleypti henni fram úr öllum. Þegar Sigurð bar að tók Jarpur mjög snöggan kipp og var á undan síðasta hálfa kílómetrann eða svo. Nokkrir menn voru komnir að hliðinu og þar á meðal Gestur í Hróarsholti. Þegar við stoppuðum gekk Gestur í hring um Bleiku hryssuna hjá Sigurði og sagði: „Er þetta ekki hryssan frá Haugi sem var fyrst í kappreiðunum?“ „Það er rétt.“ Mælti Sigurður. „Hún hefur ekki við vagnhestinum frá Helli!“ „Ég ætlaði ekki framúr,“ sagði Sigurður þá. „Við sáum allir að þú ætlaðir framúr“ sagði þá Gestur. Þennan hest tamdi ég með aðferð Jóns í Vatnsholti. Blesa Þegar ég kom að Galtastöðum 1956 var þar rauðstjörnótt hryssa með rauðblesótt folald. Þessi hross voru komin af hrossum sem Guðmundur Ófeigsson og Erlingur Guðmundsson höfðu komið með frá Fjalli á Skeiðum. Sú blesótta var kölluð Blesa. Þegar hún var veturgamalt tryppi lenti hún á flækingi. Hún fór upp í Vorsabæjarhverfi og sama dag komst þangað hrossahópur úr Gegnishólahverfinu. Þangað var Blesa rekin með þeim hóp. Ég sá hana ekki meira þetta sumar. Um haustið sótti ég hana út að Bræðratungu í Stokkseyrarhreppi. Ég fór með gamla skjótta meri, Skjónu til að reka með henni. Við pípuhliðið í Holti stoppaði Skjóna, þefaði af því og gekk svo yfir á bitunum sem voru undir pípunum. Ég gat ekki stoppað hana því ég rak þær á undan. Blesa fór á eftir en annar afturfótur Blesu fór milli rimlanna. Hún féll niður og var föst. Þarna lá hún hreyfingarlaus. Ef hún hefði hreyft sig eitthvað þá hefði afturfóturinn brotnað. Ég flýtti mér heim að Holti, en spurning var hvort Blesa myndi liggja kyrr. Þeir Holtsbræður voru fljótir að koma, tóku með sér járnkarl og okkur tókst að rífa upp tvær pípur. Þegar þær voru lausar stóð Blesa upp, hljóp af stað og sá ekkert á henni. Eftir þetta sumar fór Blesa alltaf á flakk. Það hélt henni engin tveggja eða þriggja strengja girðing. Hún stakk hausnum milli strengja og fór svo rólega í gegn. Þar sem girðingar lágu að lækjum eða flóðum þá óð hún bara fyrir endann. Tvö ár sótti ég hana að Litlu- Sandvík, eitt haustið að Hróarsholti. Sumarið eftir hvarf hún og ég vissi ekki fremur venju hvar hún var. Hrossaréttir voru afstaðnar og ekki kom Blesa fram. En seint í nóvember stóð hún einn morgun á bæjarhólnum. Daginn eftir gerði snjókomu með roki og frosti. Einn nágranni minn kallaði hana „vitlausu merina“, en ég sagði að hún væri ekki vitlaus heldur gáfuð. „Kallarðu þetta gáfur – þessa óþægð?!“ var spurt. Þegar Blesa var orðin leiðitöm fór Ragnar á bak henni og reið henni eins og hún væri tamin fram og aftur um veginn. Þannig voru öll hross af þessu kyni, ljúf, góð og aldrei nein vandamál að temja þau. Ekki óþæg – heldur gáfuð. Sprengja Brúnskjótta hryssu kom ég með frá Helli að Galtastöðum. Hún var hálfsystir Jarps. Hún var ekki mikið tamin en þæg og viljug. Hún var með brúnt folald sem var hryssa undan Gáska frá Hrafnkelsstöðum sem var af Hornafjarðarkyni. Rétt eftir að ég kom með þessi hross að Galtastöðum flækti folaldið sig í gaddavír sem ég varð að klippa af henni. Hún fékk djúpan skurð frá snoppu, niður hálsinn og alla leið niður á hóf hægra megin. Ég smurði skurðinn með júgursmyrsli. Þetta var lengi að gróa en það greri vel. Eftir þetta var hún hrædd við vír alla sína ævi. Ég byrjaði strax að temja hana. Þegar hrossin voru komin í hús strauk ég henni, tók upp á henni fæturna, klappaði henni og notaði aðferð Jóns í Vatnsholti við að róa hana. Þetta gerði ég frá því hún var folald. Ég varð alltaf að reka hrossin inn í hesthús til að ná í hana. Hún var mjög hrædd við vír og alla strengi. Ég lagði snæri á veginn og þó að öll hrossin hlypu yfir snærið þá gerði hún það ekki. Ég lagði snæri að hesthúsdyrunum og þá fór hún oft ein inn en hin hrossin hlupu yfir snærið. Ég fór ekki á bak henni inni í hesthúsi fyrr en hún var 5 vetra. Hún var lengi að róast og tamningin tók langan tíma. Ég fór ekki á bak henni úti fyrr en eftir langan tíma því þar var hún stygg. Hún sneri sér alltaf í hringi þegar ég fór á bak henni. Ég lofaði henni að snúast þangað til hún stoppaði, þá beið hún róleg þangað til ég var búinn að ná ístaðinu hinu megin en þá rauk hún af stað. Svo viljug var hún að ég réði varla við hana. Hún var oft æst og gaf frá sér soghljóð með nösunum sem ég heyrði aldrei frá nokkrum hesti. Af því hlaut hún nafnið Sprengja. Hún var stór, vel vaxin og falleg. Það kom enginn á bak henni nema ég og Erlingur. Nokkrum sinnum reiddi ég Ragnar fyrir framan mig bæjarleið. Til að ná honum á bak fór hann upp á brúsapallinn og fór á bak fyrir framan mig og hafði mikið gaman af. Þegar við komum aftur fór hann af baki á brúsapallinum. Einu sinni mætti ég Jóni Pálssyni dýralækni á veginum. Hann stoppaði bílinn, kom út, skoðaði hana vel og vandlega, strauk henni, tók upp fæturna og sagði loks: „Viltu ekki selja mér þennan gæðing?“ Ég sagði, það er til eitt orð yfir það: „Nei“. Sprengja varð því miður ekki gömul. Einn þurrkdag á miðju sumri fór ég fyrir hádegi upp að Selfossi. Þegar ég kom heim stóð Sprengja við hliðið upp í Dælur. Við vorum að keyra heim hey allan daginn. Þegar strákarnir fóru að sækja kýrnar sneru þeir við og komu hlaupandi til mín norður á tún og sögðu: „Hún Sprengja liggur dauð við hliðið.“ Hún var þá aðeins 15 vetra. Við grófum hana í hólinn fyrir norðan hliðið. Ég kallaði hólinn eftir það Sprengjuhól. Eftir dauða Sprengju kom ég ekki mikið á hestbak. Mér fannst enginn hestur jafnast á við hana, átti ég þó alltaf hesta sem hægt var að koma á bak á meðan ég bjó í sveit. (2004)
Sögur af kúm
bls. 61–63
Sögur af kúm Krúna og Dimma Orðið „nautheimskur“ gæti gefið í skyn að kýr væru heimskar. En það eru þær ekki. Eina kú kom ég með til Galtastaða frá Helli sem við kölluðum Krúnu. Daginn eftir að hún kom þangað stóð hún á bæjarhólnum mest allan daginn og öskraði svo til stanslaust þangað til Dísa fór til hennar, klappaði henni og strauk lengi. Við það róaðist hún og fór að bíta. Krúna var falleg kýr, rauðhuppótt með stóra hvíta stjörnu á enninu. Hún var nokkuð skapmikil. Seinna varð hún forystukýr í kúahópnum. Segja má að í kúahópnum sé ákveðin stéttaskipting. Ein kýrin hefur forystu, síðan kemur röð sem ákvarðast af þáttum á borð við stærð, þyngd, aldur eða skapgerð. Þetta sést þegar verið er að reka þær eða sækja í haga. Ef ungu kýrnar fara fram fyrir þær eldri þá eru þær líka stangaðar út af götunni. Ef ungar kvígur og kálfar fara inn í hópinn þá er þeim hent til hliðar. Þannig verður ungviðið síðast í röðinni. Kýr geta verið minnugar. Einu sinni þegar Krúna var orðin gömul, beinaveik og átti vont með að ganga þá kom hún síðust út úr fjósinu. Ung kvíga beið eftir henni á veginum, réðist á hana og henti henni í fjósdæluna, sem var lítil og grunn tjörn við veginn skammt frá fjósinu. Þótti mér að unga kýrin færi illa með gömlu forystukúna. Tveim vikum seinna stillti Krúna sér upp þvert á veginn. Kýrnar löbbuðu allar fyrir framan hana en þegar kom að þessari sömu kvígu þá réðist Krúna á hana og henti henni út af veginum og í forina í fjósdælunni. Krúna stóð gleið, sigri hrósandi og var greinilega ánægð með hefndina. Dimma var svört stór kýr undan Krúnu. Hún var forystukýr á Galtastöðum í 10 ár. Það var sérstakt við Dimmu hvað hún var nákvæm hvað tíma varðaði. Hún stóð alltaf upp sjálf um klukkan 6 á morgnana, labbaði heim og hópurinn á eftir henni. Á síðustu árum Dimmu þurfti ég sjaldan að sækja kýrnar á morgnana. Öll dýr geta sýnt gáfur en stundum vantar upp á skilning mannfólksins á þeim. (2004)
Sagan af Kópi
bls. 64–69
Sagan af Kópi Sagan af Kópi byrjar einn sumardag í Flóanum árið 1968. Sólin skein og fjallahringurinn skartaði sínu fegursta og tíbráin titraði þegar litið var í áttina til hafs. Ég var að fara út eftir kaffi. Þá renndi bíll í hlað á Galtastöðum og lítil stúlka kom út ír bílnum með fallegan hvolp í fanginu. Hún heilsaði mér og sagði: „Vantar þig ekki hund?“ Ég sagði „nei“. Hún fór vonsvikin aftur inn í bílinn. En svo vildi til að dyrnar inn í bæinn voru opnar og Dísa heyrði til okkar. Hún sagði: „Taktu hvolpinn af henni, þú getur þá fargað honum ef hann verður vandræðagripur.“ Ég hljóp að bílnum þar sem hann var að snúa við, opnaði dyrnar og sagði við súlkuna: „ég skal geyma hundinn fyrir þig.“ Bjart bros færðist yfir varir stúlkunnar. „Hann heitir Kópur. Við erum úr Kópavoginum. Það eru tveir aðrir hvolpar heima og við vorum að vita hvort einhver vildi ekki eiga þennan úti í sveit. Ég er svo glöð yfir því að þú vilt eiga hann af því þá þarf hann ekki að deyja.“ Stúlkan faðmaði og kyssti hvolpinn þegar hún kvaddi hann. „Bless Kópur minn“ sagði hún og nokkur tár komu niður kinnar hennar þegar hún fór inn í bílinn. Kópur var svartur með hvíta bringu og trýni, með dökkgulum svæðum á milli, mjög fallegur. Erlingur, 15 ára fór strax að leika sér við hvolpinn. Ragnar, 7 ára var á næsta bæ. Þegar hann kom heim trúði hann varla að við ættum svona fallegan hvolp. Það kom fljótt í ljós að Kópur var mjög skynsamur hundur. Strákarnir léku sér mikið við hann. Þeir kenndu honum að sækja allt sem kastað var, spýtur og bolta. Þeir földu fyrir honum allskonar hluti og alltaf fann Kópur þá aftur, vildi þá ekki sleppa því og hafði gaman af að láta strákana elta sig. Hann var mjög hlýðinn og fljótur að læra. Einu tók hann upp á þegar hann var fullvaxinn hundur. Hann fór að hlaupa í kindur og hesta og vildi ekki hætta því. Eftir eina slíka ferð fékk hann skell á rassinn og hann stökk aldrei framar í fénað eftir það. Á fyrri hluta ævi Kóps vorum við með heimalning, svartan hrút. Þegar búið var að gefa honum pelann kom Kópur og sleikti hann í framan. Hrússa líkaði þetta vel og hann stóð alveg kyrr. Þeir léku sér mikið saman. Kópur fékk hrútinn til að elta sig. Hann reyndi að stanga Kóp sem hljóp alltaf undan. Þeir tóku svo leikhlé, lögðust á túnið skammt frá hvor öðrum og horfðust í augu, alltaf tilbúnir að byrja aftur. Eftir því sem hrúturinn stækkaði varð leikurinn hraðari og æstari. Dag einn síðsumars, rétt áður en hrússi hvarf af vettvangi voru þeir að leika sér og ég sá að í þetta skipti var leikurinn óvenju harður. Þeir voru við götu sem lá fram að fjárhúsum. Þar voru nokkrar þúfur. Allt í einu heyrði ég Kóp væla og væla. Vælið hætti ekki. Ég fór því og athugaði hvernig ástandið væri hjá þeim. Greinilegt var að Kópur hafði ekki komist undan einni atlögu hrútsins og hafði lent á bakinu milli þúfna. Svartur lá svo á maganum ofan á honum, teygði frá sér afturlappirnar og lagði aðra framlöppina yfir hálsinn á Kóp, undir kjálkana svo hann gat ekki glefsað. Hann hélt Kóp alveg föstum svo hann gat ekkert gert nema vælt. Ég tók hrússa ofan af Kóp og hann var feginn að losna. Svartur stóð gleitt og horfði á Kóp sigri hrósandi með glampa í augum eins og hann vildi segja: „Í þetta skipti hafði ég betur.“ Eftir þetta atvik hætti Kópur mikið til að stríða hrússa. Kópur var duglegur að þefa uppi mink. Einu sinni sá ég hann koma hlaupandi á eftir einum sem stakk sér beint í Galtastaðaflóðið. Kópur stakk sér á eftir. Þetta var á hans yngri árum og fáir hundar voru jafn duglegir að synda og hann. Minkurinn kafaði hvað eftir annað en alltaf styttist kafsundið. Loks hætti minkurinn að kafa, en synti í hringi. Kópur fór styttri hring, náði loks minknum og kom með hann dauðan að landi. Strákarnir voru sífellt að leika sér við Kóp. Þegar snjór var á veturna lét Ragnar Kóp draga snjóþotu. Hann batt band í hálsólina, settist á snjóþotuna og kastaði spýtu eins langt og hann gat. Þá hljóp Kópur af stað en Ragnar sat á snjóþotunni og hafði mikið gaman af. Síðan var spýtunni kastað aftur og aftur. Stundum þegar þeir voru komnir langt út á tún þá kallaði ég í Kóp sem kom þá á harðaspretti heim. Bæði Ragnar og Kópur höfðu mikið gaman af. Kópur var með stærri hundum og fór nokkuð létt með þetta. Kópur fór alltaf með mér á fjárhúsin. Á meðan ég gaf kindunum lék hann sér við þær. Hann fór með mér í fjósið og lá í fóðurganginum á meðan ég var að mjólka. Hann var ómissandi þegar verið var að sækja kýrnar á sumrin. Þegar fjósið og hlaðan var byggð var Kópur alltaf á iði í kringum smiðina. Þeir höfðu gaman af honum. Hann lá skammt frá þeim með spýtu fyrir framan sig sem þeir köstuðu stundum eða földu. Einu sinni settu þeir spýtuna upp á vinnupallinn. Kópur gafst ekki upp heldur klöngraðist upp stigann, en það var eitt það erfiðasta fyrir hann sem ég sá hann gera. Á yngri árum Kóps gekk hundafár. Hundarnir á bæjunum í kring drápust. Hann fékk þessa pest og varð mjög veikur, lá kyrr og gat ekki hreyft sig. Það var ekki hægt að sjá annað en að hann myndi deyja. Við áttum súlfatöflur. Ég gat komið tveim töflum alveg niður í háls á honum og við sáum að hann reyndi að koma þeim niður með veikum mætti. Næsta dag var hann farinn að depla augunum og var aðeins betri. Ég lét töflur upp í hann og þær runnu niður. Næstu töflur sleikti hann úr hendi minni, var greinilega alveg viss um að þetta hjálpaði honum. Eftir nokkra daga var hann alveg búinn að ná sér eftir þessi veikindi. Með aldrinum varð hann þungur á sér og nennti ekki að fara þegar ég þurfti að senda hann. Þá skaust hann bakvið háar þúfur og þóttist vera að gera þarfir sínar eða bara lagðist niður og faldi sig. Að lokum veiktist hann mjög alvarlega, gat ekki komið neinu frá sér og kvaldist mikið. Ég fór með hann til dýralæknisins sem sprautaði hann. Hann dó í aftursætinu í bílnum hjá mér og er grafinn hjá gömlu réttinni við Galtastaðaflóðið. (2004)
Sögur af hröfnum
bls. 70–71
Sögur af hröfnum Sagt er að Hrafna Flóki hafi haft með sér þrjá hrafna þegar hann flutti til Íslands. Svo mikið er víst að hrafninn hefur fylgt bæði landi og þjóð allt fram á þennan dag. Skáldin hafa búið til ljóð um krumma. Sögur um hann eru til og sagt er að hann viti sínu viti og geti sagt fyrir um framtíðina. Ég ætla að bæta við einni slíkri. Jarðskjálftaárið 1896 voru ferðamenn úr Rangárvallasýslu á leið úr Reykjavík austur um. Venja var að tjalda í ákveðinni laut undir Ingólfsfjalli. Þegar þeir voru búnir að tjalda í þetta skiptið komu hrafnar úr fjallinu. Þeir settust á tjöldin, görguðu mikið og létu öllum illum látum. Ferðamennirnir sáu fram á það að þeim myndi ekki verða svefnsamt við svo búið. Þeir tóku upp tjöldin og færðu sig austur að Ölfusá og tjölduðu þar. Um nóttina reið jarðskjálftinn mikli yfir, skriða kom úr fjallinu og lautin sem þeir höfðu tjaldað í áður fylltist af grjóti. Trúlega hefðu þeir farist ef hrafnarnir hefðu ekki rekið þá burt úr lautinni. Heimildarmaður minn að þessari sögu var Rangæingurinn Sigurður Sigurðarson fæddur árið 1900 á bænum Eystri Klasbarða í Vestur Landeyjum, síðast til heimilis að Kirkjuvegi 37 á Selfossi. Krummi er skemmtilegur fugl. Ég gaf honum alltaf matarleifar á meðan ég var bóndi á Galtastöðum. Hrafnarnir komu alltaf á sama tíma, um hálf ellefu eða í birtingu og þeir voru nokkrir saman. Einu sinni um sumar var ég úti á túni að slá. Komu þá hrafnar, settust í beitilandið, flugu svo upp og settust á fjárhúsið, flugu aftur í beitilandið og svo aftur upp á fjárhúsin. Mér datt í hug að nú væru hrafnarnir að láta mig vita um eitthvað. Ég fór út í beitilandið þar sem þeir sátu og þar var kind í afveltu sem hefði drepist ef hrafnarnir hefðu ekki vakið athygli mína á henni. Enn gef ég hröfnum matarleifar. Ég kaupi kjöt á haustin, sker fituna af og geymi í frysti. Hendi svo fitunni út í garð um fimm metra frá stofuglugganum. Hrafnarnir koma nokkrir saman, sitja fyrst á trjánum og fara svo niður til skiptis til að sækja bita. (2005)
Minningabrot frá stríðsárum
bls. 72–76
Minningabrot frá stríðsárum 10. maí 1940 var tímamótadagur á Íslandi. Þá hernámu Bretar Ísland. Þeir tóku fyrst staði sem þeir töldu mikilvæga, þar á meðal Kaldaðarnes í Flóa því þar á bökkum Ölfusár var hægt að lenda flugvélum. Þeir geru fljótlega nothæfan flugvöll sem var mikið notaður sem æfingaflugvöllur. Bretar auglýstu hættusvæði á Loftsstaðasandi niðri við sjóinn. Þar köstuðu þeir niður sprengjum dag eftir dag þegar veður leyfði. Flugvélar Bretanna tóku alltaf sveig upp á landið til að hækka flugið og steyptu sér svo niður að skotmarkinu sem var á sandinum. Einu sinni þegar þeir voru að hækka flugið misstu þeir niður sprengju sem lenti nálægt kúahjörð á Galtastöðum. Kýrnar stukku í allar áttir með halana upp í loftið. Fólkið var við heyskap þar skammt frá og var mildi að ekki hlaust slys af. Daginn eftir komu Bretar að skoða staðinn þar sem sprengjan lenti. Jón Jónsson bóndi á Loftsstöðum átti trillubát á sandinum sem Bretar gerðu að skotmarki. Báturinn var allur sundurskotinn. Hreppstjórinn í Gaulverjabæjarhreppi kærði þetta til sýslumannsins á Selfossi. Yfirmaður úr hernum kom að Gaulverjarbæ. Hreppstjórinn fór með honum niður á sand að skoða bátinn. Þeir fóru að Loftsstöðum, hittu Jón og hann fór með þeim að skoða bátinn. Þegar þeir voru á leið þangað komu flugvél og fór að skjóta á bátinn. Hreppstjórinn og hermaðurinn lögðust niður og kölluðu í Jón að gera hið sama. Jón sinnti því engu og gekk hiklaust áfram eins og ekkert væri. Flugmaðurinn hefur séð þá og hætti að skjóta á meðan þeir voru á sandinum. Seinnipart árs 1940 fóru þýskar flugvélar að koma upp að landinu. Í byrjun árs 1941 fóru þær að koma lengra með auknum bensínbirgðum. Auglýst var að þeir sem sæju þýskar vélar ættu að leggjast niður því þær væru á lágflugi þegar þær kæmu og af þeim gæti stafað hætta. 9. febrúar 1941 var bjart og gott veður. Þá var ég staddur á holtinu fyrir norðan Kolsholt að sækja hesta sem þangað höfðu farið. Þá sá ég flugvél í lágflugi koma úr suðri yfir Syðri Sýrlæk og stefna beint þangað sem ég var staddur. Ég fór að fyrirmælunum og lagðist niður milli hárra þúfna. Flugvélin flaug mjög lágt. Þetta var þýsk vél með hakakross á stélinu. Hún var svo nærri að ég sá flugmanninn vel. Smá gluggi hringlaga var aftur við stél og þar sat maður. Báðir voru þessir menn með hjálma en ekki skinnhúfur eins og sagt er frá í annarri frásögn. Frá mínum sjónarhóli séð flaug vélin beint í stefnu á Selfoss. Ég heyrði skothríð þegar hún skaut á varðstöð Breta við Ölfusárbrú. Vélin hækkaði síðan flugið og flaug vestur í mikilli hæð. Sagt er að hún hafi flogið yfir Reykjavík en mér fannst hún ekki lengi utan sjónsviðs. Ég sá hana vel þegar hún kom aftur úr þeirri ferð. Hún lækkaði flugið yfir Kaldaðarnesi og þá heyrði ég aftur skothríð. Að því búnu flaug vélin með ströndinni og var alltaf að hækka flugið. Síðast sá ég til hennar yfir Vestmannaeyjum. Þá fyrst sá ég tvær breskar flugvélar koma á eftir henni. Þær voru á móts við Stokkseyri og náðu aldrei til þeirrar þýsku. Í öðrum frásögnum er ekki minnst á þessar tvær vélar sem eltu. Þegar Bandaríkjamenn tóku að sér varnir Íslands voru alltaf tvær vélar í gangi úti á flugvelli til að fljótara væri að koma vélum á loft þegar þýskar vélar kæmu. Skipalestir á leið til Rússlands fóru oft fyrir sunnan land og sigldu eins nærri landi og hægt var. Oft heyrðust sprengingar frá hafinu en mesta sprengingin sem ég heyrði var þegar stærsta herskipi Breta, Hood var sökkt úti af Reykjanesi. Þetta var mjög þung sprenging og mér fannst ég finna loftþrýstingsbylgju þó að fjarlægðin væri mikil. Á stríðsárunum var útvarpað á íslensku frá Berlín einu sinni í viku í fimm mínútur í senn. Þessar sendingar voru á stuttbylgju og þær náðust yfirleitt ekki á útvörp sem seld voru á þessum tíma því stuttbylgjur voru teknar úr útvarpstækjunum. Í Kolsholtshelli áttum við gamalt þýskt Telefunken útvarpstæki með stuttbylgjum. Við settum upp loftnet af brekkubrúninni fyrir ofan bæinn, um 30 metra langt og yfir í íbúðarhúsið. Við hlustuðum á þessar útsendingar Þjóðverja því þær voru á íslensku. Það var minnst á þessar sendingar í blöðunum og við fundum þær. Íslendingur var þulur en hver hann var vissum við ekki. Framan af stríðsárunum var þetta lof um yfirburði þýska hersins. Einu sinni man ég eftir því að hann sagði að þýskar flugvélar væru „sprengfimari“ en þær bresku. Tvö síðustu stríðsárin var þessum sendingum hætt. Nú er þetta gamla þýska Telefunken útvarpstæki á byggðasafninu á Flúðum. (Júní 2005)
Reiðhestur huldukonunnar og hellishóllinn
bls. 77–81
Reiðhestur huldukonunnar og hellishóllinn Vorið 1919 þegar foreldrar mínir hófu búskap í Kolsholtshelli var þeim sagt af fyrri ábúendum um ákvæði sem voru á jörðinni. Þau ákvæði voru tvenn. Fyrri ákvæðin voru þau að alltaf átti að vera auður bás í fjósinu. Síðari ákvæðin vörðuðu móbergshelli sem er í túninu og sem bærinn dregur nafn sitt af. Munnmæli voru að í hellishólnum væri bústaður huldufólks. Hellishólinn mátti að sögn slá en hey átti aldrei að hrekjast á hólnum. Ákvæðin um hólinn voru þau að húsfreyjan átti að fara í betri fötin þegar hey væri hirt af honum. Þetta gerði móðir mín og aldrei hraktist hey á hólnum á meðan foreldrar mínir voru við búskap. Sumarið 1926 þegar ég fæddist var kaupakona hjá foreldrum mínum sem Þóra Pétursdóttir hét. Þegar hóllinn var sleginn þetta sumar kom norðan þurrkur. Faðir minn var á engjum fram eftir kvöldi og var að slá út í þurrkinn. Þóra fór þetta sama kvöld að snúa flekknum á hólnum. Um kvöldið þegar allir voru sofnaðir í baðstofunni kallar Þóra upp úr svefni: „Kristinn – Kristinn, taktu kerlinguna!“ Faðir minn hét Guðmundur Kristinn og var alltaf kallaður síðara nafninu. Hann vakti Þóru og spurði hana hvað hana hefði verið að dreyma. Þóra sagði að sig hefði dreymt að hún sæti á heysátu á túninu. Til hennar hefði komið gustmikil kerling sem felldi hana af sátunni með þeim orðum að hún hefði vakið sig þegar hún var að snúa flekknum á hellishólnum. Kerlingin hefði spurt og sagt: „Sagði hann Kristinn þér að gera þetta?“. Þóra sagðist hafa gert þetta óumbeðin. Nokkrum árum seinna þegar Þóra var komin til Reykjavíkur dreymir hana að til hennar kemur stúlka og spyr hvort hún þekki sig. Þóra kveðst ekki þekkja hana. Þá sagði konan: „Þú hlýtur að muna þegar þú vaktir hana mömmu“ og bætti svo við: „Mér þykir vont hvað það er þröngt í fjósinu í Kolsholtshelli. Ég er að reyna að hafa reiðhestinn minn þar.“ Eins og ég gat um í upphafi var hafður auður bás í fjósinu. Þetta var besti básinn, hann var fyrir miðju fjósi og var alltaf kallaður „huldubásinn.“ Ég man aðeins eftir því að ég var króaður þar af á meðan verið var að mjólka. Um 1934 var gamla fjósið í Kolsholtshelli rifið og nýtt fjós byggt á sama stað. Þessi sami bás var áfram fyrir miðju fjósi. Nú var prófað að láta kú á básinn og fyrir valinu varð besta kýrin sem foreldrar mínir áttu, kölluð Laufa. Þegar kýrin kom á básinn fór hún aðeins með framlappirnar upp á básinn og var með naumindum hægt að binda hana. Þetta gekk svona í viku að Laufa lagðist ekki í básinn. Strax og kúnum var hleypt út dag hvern, lagðist hún og beit liggjandi, færði sig svo til á túninu, lagðist og hélt áfram að bíta. Ég heyrði foreldra mína tala um þetta. Móðir mín sagði: „Ég skal reyna hvað ég get gert.“ Ég elti hana út í fjós. Hún gekk að básnum, krossaði yfir básinn mörgum sinnum og sagði: „Ef eitthvað er hér á básnum þá bið ég að það færi sig á betri stað.“ Faðir minn skar nýtt torf og tyrfði básinn að nýju. Um kvöldið voru kýrnar sóttar. Laufa þefaði um allt og fór svo sjálf upp á básinn eins og hinar kýrnar gerðu á sínum básum. Hún lagðist strax og búið var að mjólka hana. Eftir þetta varð aldrei vart við neitt óvenjulegt í fjósinu. Hellirinn hefur einhvern tíma verið mannabústaður. Það má ráða af því að öskuhaugur er sunnanvið um 20 metra frá hellisopinu og annar smáhaugur var líka norðan við en honum var ýtt í burtu þegar þýfið var gert að túni. Syðri öskuhaugurinn er um 5 meta breiður og 50 sentimetra þykkur. Á áttunda áratug síðustu aldar var grafið í hauginn af háskólastúdentum. Þegar komið var niður úr öskunni var móbergsmulningur því hellirinn hefur verið höggvinn að hluta, mulningurinn borinn upp og askan síðan sett ofan á. Inni í hellinum sjást axarförin vel í móberginu. Mulningurinn er fyrir neðan öskulag sem kallað er landnámsöskulagið svo líkur eru á að þarna hafi verið búið fyrir árið 871. Nánari lýsingu á Hellinum er að finna í bókinni „Manngerðir hellar á Suðurlandi“. Aska úr uppgreftri stúdentanna var tekin og send í kolefnisrannsókn til Svíþjóðar en því miður var ekki tekið nógu stórt sýni til að niðurstaða fengist. Askan er til staðar ennþá og hægt að senda til frekari rannsókna. Aftur var grafið á 9. áratugnum af háskólafólki í tvær lautir sem talið var að væru niðurfallnir hellar. Í annarri lautinni var komið niður á fjóshaug og kúahár, í hinni lautinni var hey. Ég vil að lokum geta þess að hellirinn var notaður sem fjárhús um 20 ára tímabil fyrir um 30 ær á mæðiveikiárunum og aldrei drapst kind úr mæðiveiki hjá okkur. Í hellinum var þurrt og hlýtt og mæðiveikibakterían náði sér ekki á strik þar. Núna er hellirinn í Kolsholtshellistúninu friðlýstar fornminjar. (2005)
Kötturinn Gormur segir frá
bls. 82–89
Kötturinn Gormur segir frá Ég heiti Gormur og er köttur. Það fyrsta sem ég man var að mamma var að þvo mér. Næsta var að þegar ég þurfti að pissa þá kom stór hönd mannsins sem lét mig í sandkassa og hann sagði við mig: „Gormur þú átt að fara í sandkassann þegar þér er mál.“ Ég lærði það fljótt. Næst gerðist það að tveir menn komu á bæinn þar sem ég fæddist. Ungi maðurinn tók mig upp, strauk mér. Ég fór strax að mala. Ég heyrði manninn segja: „Ragnar, þú mátt eiga þennan kött. Hann er fljótur að læra. Ég er búinn að kenna honum á sandkassann, hann er mjög hreinlegur og fer alltaf þangað þegar hann þarf.“ Mennirnir tveir fóru með mig inn í bíl. Þar var skrýtin lykt og ég var hræddur. Ragnar hélt á mér og strauk mér. Ég varð fljótt rólegur. Þegar ég kom á bæinn þeirra, Galtastaði. Á Galtastöðum bjuggu hjónin Brynjólfur og Arndís. Ég heyrði Ragnar son þeirra segja: „Sjáðu mamma, mér var gefinn köttur. Hann heitir Gormur.“ Á bænum var stór hundur sem ég var hræddur við. Hann urraði á mig og ég hvæsti á móti. Eftir nokkra daga var ég ekkert hræddur við hundinn. Ég nuddaði mér við löppina á honum, hann sleikti mig þegar ég blotnaði og við urðum fljótt góðir vinir. Hundurinn var með stóra og loðna rófu sem hann sveiflaði til og frá. Ég fékk hann til að leika við mig með því að hoppa upp og klóra í rófuna á honum, þá hljóp hann alltaf á eftir mér. Arndís kenndi mér að banka á hurðina. Ég átti að lyfta spjaldinu á bréfalúgunni með löppinni og sleppa. Þá kom smellur sem fólkið heyrði og mér var hleypt inn. Ég var mjög forvitinn og var alltaf að skoða eitthvað. Einu sinni kom stór bíll á bæinn. Ég skreið undir hann og þaðan gat ég hoppað upp á vélina sem var volg. Á meðan ég var að skoða þetta fór bíllinn allt í einu í gang og rann af stað. Nú varð ég mjög hræddur, en ég hélt mér fast í slöngur og leiðslur sem þarna voru. Eftir nokkra stund stoppaði bíllinn og ég hljóp niður. Ég sá að ég var kominn á annan bæ. Þarna var svartur ljótur hundur sem urraði á mig. Ég hljóp inn í heyhlöðu og tróð mér niður í holu á milli heybagga. Hundurinn urraði og gelti en náði ekki í mig. Ég var í þessari holu í þrjár nætur og þrjá daga og fór aldrei upp. Það var komin mjög vond lykt í holuna því þar var enginn sandkassi. Fjórða daginn heyrði ég í tveimur mönnum. Annar þeirra var Brynjólfur. Hann fann holuna sem ég kúrði í og sagði: „Aumingja Gormur mikið ertu orðinn sóðalegur.“ Hann setti mig í plastpoka og fór heim. Arndís setti vatn og sápu í bala, tók mig og baðaði vel og vandlega og þurrkaði mér svo. Því næst setti hún mig undir stigann hjá hundinum sem sleikti mig. Ég svaf rólegur hjá hundinum og alltaf eftir þetta svaf ég á þessum stað. Svo liðu dagar og vikur. Ég lék mér við hundinn og kenndi honum að hreyfa spjaldið þegar við þurftum að komast inn. Hann hreyfði það með nefinu. Ég var að verða stór köttur og allir voru góðir við mig. Eitt kvöld í rigningu heyrði enginn þegar ég bankaði. Þá skreið ég undir bílinn og upp á vélina og sofnaði. Allt í einu fór bíllinn í gang og rann af stað. Ég læsti klónum í slöngurnar og gat haldið mér en mikið var ég hræddur. Eftir langan tíma stoppaði bíllinn. Þá hljóp ég niður og út í myrkrið. Ég var kominn á annan bæ sem ég þekkti ekkert og faldi mig undir járnplötum sem voru þarna. Á þessum bæ var ég í marga daga. Ég var oft svangur og mér var kalt. Ég svaf undir járninu og lærði að finna mér í svanginn úr heyi sem hent var fyrir hestana á bænum. Þar voru græn sver strá og mjölkögglar. Ég náði líka í fugla sem settust í moðið til að tína korn og mýs sem skutust um þar. Ég rataði ekki heim á bæinn minn en langaði mikið þangað og ákvað því að leita að honum. Ég fór bæ frá bæ í marga daga og vikur og át úr moði sem var hent fyrir hestana á bæjunum og varð alltaf að fela mig fyrir hundunum á bæjunum. Einu sinni þegar ég var að fara milli bæja var ég hætt kominn. Ég labbaði út á ísi lagt vatn, en það geri ég sjaldan því köttum er illa við ís. Allt í einu heyrði ég smella í ísnum og hann rann af stað. Ég var kominn á ísjaka og vatn all í kring. Nokkra stund var ég á jakanum. Ég vildi ekki synda í land því vatnið var mjög kalt. Loksins rak jakann að einum bakkanum og ég flýtti mér upp á land. Þar fann ég hraunholu sem ég svaf í um nóttina. Um morguninn vaknaði ég við að eitthvert dýr með langan og mjóan haus kíkti inn og hvæsti. Ég urraði og hvæsti á móti. Næst þegar dýrið kíkti inn lamdi ég það með klónum beint á nefið svo blæddi úr. Þá hljóp það frá holunni. Ég var fljótur að hlaupa út í áttina að næsta bæ. Á þessum bæ var hundur og stór köttur. Þeir urruðu alltaf á mig þegar ég nálgaðist. Það var samt eitthvað þarna sem ég hafði séð áður og lyktina þekkti ég. Þetta var nefnilega bærinn sem ég fæddist á og þar sem mamma mín átti heima. En enginn þekkti mig þarna. Mig langaði mikið að hitta mömmu mína en alltaf þegar ég nálgaðist bæinn rak hundurinn mig í burtu. Ég var í nokkra daga nálægt þessum bæ en gafst svo upp og fór á næsta bæ. Þar var rólegur hundur sem skipti sér ekkert af mér. Ég skaust inn um opnar dyr inn í mjölgeymslu. Nóg var af mjölkögglum á gólfinu. Þarna leið mér vel, ég hafði nóg að éta og það var gott að sofa á bak við pokana. Eftir nokkra daga sá fólkið á bænum mig þegar ég labbaði um á hlaðinu. Ég heyrði mann segja: „Hver ætli eigi svona fallegan spakan kött?“ Kona svaraði: „Ég man að það var auglýst í Dagskránni eftir svona ketti frá Galtastöðum. Þetta gæti verið hann. Það eru fjórir mánuðir síðan“. Maðurinn sagði: „Ég fer í símann og tala við fólkið þar.“ Ekki leið langur tími þangað til bíll rann í hlað á bænum. Bílstjórinn fór inn í húsið svo kom fólk og sótti mig og lét mig upp á borð fyrir framan manninn. Ég sá undir eins að þetta var Brynjólfur á Galtastöðum þar sem ég átti heima. Hann þekkti mig ekki alveg strax en svo fór hann að strjúka mér og ég fór að mala. „Þessi köttur er mjög líkur Gormi", sagði hann. „Ég fer með hann og athuga hvort hann kannast við sig heima." Hann tók mig og setti inn í bílinn. Þegar bíllinn fór í gang varð ég alveg logandi hræddur, hljóp um allan bílinn og reyndi að komast út, en það var ekki hægt því allt var lokað. Ég skreið undir eitt sætið og lá þar á meðan bíllinn rann áfram. Mér fannst langur tími líða en loksins stoppaði bíllinn. Þegar ég kom út sá ég undir eins að ég var kominn heim að Galtastöðum. Hundurinn þekkti mig undir eins og eftir nokkra daga rifjaðist upp fyrir mér hvernig hreyfa átti spjaldið á bréfalúgunni til að komast inn. Þegar ég gerði það sagði Arndís: „Nú er ég alveg viss um að þetta er Gormur því hann er farinn að banka á hurðina." Ég fór líka að sofa hjá hundinum og þá voru allir orðnir vissir um að þetta væri ég. Eftir þetta ævintýri fór ég oft að heiman því mér fannst flökkulífið skemmtilegt. Oftast fór ég þegar tunglið var fullt og norðurljósin voru björt. En ég rataði alltaf heim aftur. (2004)
Leitin að Guði
bls. 90–91
Leitin að Guði Fyrstu minningarnar mínar frá jólum voru að við systkynin vorum að búa til jólapoka úr mislitum pappír sem við hengdum á jólatréð. Jóátréð var um 50 sentimetra hátt með bognum vírum, lauf úr járni sem voru klippt út. Tvö lauf á hverjum armi, armarnir voru með skál fyrir kerti og í skálina á toppnum var stærsta kertið sett. Þetta jólatré smíðaði móðurbróðir minn og er ennþá til á byggðasafninu á Flúðum í Hrunamannahreppi. Alltaf var eitthvað gott látið í pokana. Þegar búið var að borða jólamatinn var kveikt á kertunum og eitt stórt kerti látið á hvern rúmstólpa. Þá fannst mér bjart í gömlu baðstofunni. Faðir minn hélt á mér, og litla systir mín lá í vöggunni. Allir voru í sínum bestu fötum. Þá voru pakkarnir teknir upp, einn pakki á hvert okkar. Í pökkunum voru venjuleg ný föt, sokkar, vettlingar, sauðskinnsskór með rósaleppum sem amma hafði prjónað. Líka var kerti og eitthvað góðgæti í hverjum pakka. Þegar búið var að opna pakkana las móðir mín jólaguðspjallið. Fyrst söng hún „Heims um ból“ og á eftir „Í Betlehem er barn oss fætt“. Þegar kom að „Hvert fátækt hreysi höll nú er, því Guð er sjálfur gestur hér“ fór ég að gá hvar Guð væri en sá engan gest. Ég renndi mér úr fangi pabba og fór að gá bakvið rúmin og ofninn en sá engan gest. Kannski var mynd af honum á baðstofusúðinni. Þar voru stórir kvistir sem ég hafði oft horft á en alltaf gert þá að tröllum og álfum, fjöllum og dölum. Þar sá ég hann ekki. Það voru svo margir bæir sem hann þurfti að koma á. Kannski hafði hann gleymt litla bænum okkar. Það var alltaf látið loga ljós á jólanóttina. Ég svaf fyrir ofan ömmu mína. Ég horfði á lampaljósið í glugganum og þegar ég var alveg að sofna fannst mér Guð svífa fyrir ofan ljósið. Hann hafði þá ekki gleymt litla bænum okkar. (Milli jóla og nýárs 2003) BG
